รายงานการศึกษา “ความขัดแย้งในการสร้างความชอบธรรมการเข้าถึงที่ดินในเขตเศรษฐกิจพิเศษ: กรณีศึกษาชายแดนประเทศไทย”

รายงานการศึกษา “ความขัดแย้งในการสร้างความชอบธรรมการเข้าถึงที่ดินในเขตเศรษฐกิจพิเศษ: กรณีศึกษาชายแดนประเทศไทย” (Contested legitimacy on land access in SEZs: Case Studies from Thailand’s Borders)

บทคัดย่อ

ภายใต้นโยบายเขตเศรษฐกิจพิเศษในประเทศไทย ผลกระทบที่เห็นได้ชัดเจนประการหนึ่ง คือ การพรากสิทธิในการใช้ประโยชน์ที่ดินของชาวบ้านเพื่อสะสมทุน (accumulation by dispossession) ของนายทุน/นักลงทุน ซึ่งกระบวนการดังกล่าวถือเป็นส่วนหนึ่งของการก่อตั้งเขตเศรษฐกิจพิเศษในไทย อันมีตัวละครมากมายที่เกี่ยวข้องไม่ว่าจะเป็นผู้กำหนดนโยบาย องค์กรพัฒนาเอกชน ชาวเกษตรรายย่อยและชาวบ้านผู้ถูกพรากสิทธิในที่ดิน รายงานการวิจัยเรื่องนี้ทำการศึกษาเขตเศรษฐกิจพิเศษใน 3 พื้นที่ คือ จังหวัดตาก เชียงรายและตราด โดยมีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษาประวัติศาสตร์ที่ดินและการจัดการที่ดินในบริเวณพื้นที่ศึกษา (2) เพื่อศึกษากระบวนการพรากสิทธิและการกีดกันการเข้าถึงการใช้ประโยชน์ที่ดินอันเกิดจากการดำเนินโครงการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษ (3) ศึกษาปฏิบัติการตอบโต้และต่อรองระหว่างกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในเขตพื้นที่ฯ

ผลการศึกษาพบว่า (1) นับตั้งแต่ทศวรรษ 2530 ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงระบอบสิทธิที่ดินบริเวณพื้นที่ชายแดนของประเทศไทยอย่างมีนัยสำคัญ โดยพบว่า การเปลี่ยนแปลงการถือครองที่ดินและการใช้ประโยชน์ที่ดินเป็นผลมาจากนโยบาย “เปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้า” ในปี พ.ศ. 2532 มีการซื้อขายเปลี่ยนมือและการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินจากการขยายตัวของเมืองและการค้าชายแดน เช่น การเปลี่ยนจากการใช้ที่ดินเพื่อเกษตรกรรมไปเป็นที่อยู่อาศัย อาคารพาณิชย์ และรีสอร์ท และเมื่อรัฐบาลกำหนดให้พื้นที่ดังกล่าวเป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษก็ทำให้ราคาที่ดินพุ่งสูงขึ้นมาก (2) ภายใต้การบริหารงานของรัฐบาลทหารที่มีอำนาจพิเศษทางนิติบัญญัติ รัฐทำการประกาศคำสั่งซึ่งมีสถานะเป็นกฎหมายมาบังคับใช้และยกเว้นการบังคับใช้บทบัญญัติของกฎหมายที่เป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงที่ดินของนักลงทุนทำให้กระบวนการกีดกันสิทธิที่ดินและพรากสิทธิที่ดินเป็นไปแบบฉับพลันทันที รัฐอ้างความชอบธรรมในการแย่งยึดที่ดินจากการสร้างสภาวะยกเว้นเหนือที่ดิน (3) การตอบโต้ของผู้ถูกพรากสิทธิและพันธมิตรด้วยการสร้างความชอบธรรมในหลากหลายรูปแบบ และระดับของความเข้มข้นของการตอบโต้ที่แตกต่างกันตามระดับของผลกระทบจากการสูญเสียที่ดินและการต่อรองผลประโยชน์

คณะผู้จัดทำ

พรพนา ก๊วยเจริญ1 ภูริณัฐร์  โชติวรรณ2และ ธิวัชร์ ดำแก้ว31Land Watch Thai2มหาวิทยาลัยราชภัฎกำแพงเพชร3 Land Watch Thai

ดาวน์โหลดเอกสารฉบับเต็มได้ที่นี่

Contested legitimacy on land access_full report Thai-final

ดาวน์โหลดเอกสารฉบับย่อ(ภาษาไทย)ได้ที่นี่

Summary-report-Thai

ดาวน์โหลดเอกสารฉบับย่อ(ภาษาอังกฤษ)ได้ที่นี่

Summary-report-Eng-final

 

Related Posts